Асновы / Podstawy > Kurs języka białoruskiego na poziomie A1 dla Polaków > Lekcja 5. Jeszcze kilka ważnych informacji o wymowie i czytaniu

Lekcja 5. Jeszcze kilka ważnych informacji o wymowie i czytaniu

Już wspaniale czytasz po białorusku, znasz wiele słów i dużo rozumiesz. Tym nie mniej pozostało jeszcze kilka ważnych informacji o wymowie i czytaniu po białorusku, których nie możesz pominąć.

  1. Akcent.

Zaczniemy od nie bardzo dobrej wiadomości. W języku białoruskim akcent jest ruchomy. W poprzednich lekcjach staraliśmy się wybierać słowa z akcentem na przedostatniej sylabie, żeby można było się skupić tylko na głoskach, lecz takich słów nie jest najwięcej. Z tego powodu dalej podajemy wszystkie słowa z akcentami.

Słuchaj i powtarzaj za lektorem. Zwróć uwagę na akcent.
Akcent

Белару́сь, чалаве́к, дзіця́, душа́, любі́ць, каха́ць, працава́ць, размаўля́ць, хаце́ць, хадзі́ць, стары́, малады́, які́, такі́, але́, не́калькі, вы́падак, во́зера, ра́ніца.

Zadanie 1 „Tłumaczymy”: znajdź polskie tłumaczenie dla przeczytanych słów.

Akcent może się zmieniać w formach tego samego słowa.
Akcent

Любі́ць – лю́біш – лю́біце, лі́ст – лісты́.

Zadanie 2 „Gdzie jest akcent”: Pogrupuj słowa w zależności od tego, gdzie jest akcent: na ostatniej sylabie, na przedostatniej czy na trzeciej od końca.

2. Apostrof

Oprócz liter alfabetu do pisania używa się także apostrofa: ’. Występuje po przefiksach, które kończą się twardą głoską, przed połączeniami głosek JA, JE, JO, JU (zapisywanych za pomocą Я, Е, Ё, Ю odpowiednio), także po M, P, B, R przed JA, JE, JO, JU, I. Głoska Z przed apostrofem brzmi ze zmiękczeniem, pozostałe – twardo.

Posłuchaj nagrania i przeczytaj słowa na głos za lektorką.

 

Пад’е́зд, ад’е́хаць, сям’я́, вераб’і́, сузо́р’е, Са́р’я, з’я́ва, з’езд, з’ем, раз’ю́шаны.
(Podjazd, odjechać, rodzina, wróble, gwiazdozbór, Saria (nazwa miejscowości), zjawisko, zjazd, zjem, wściekły).

“Залаты апостраф” („Złoty apostrof”) to nazwa jednej z nagród literackich na Białorusi.

 

3. Udźwięcznienie i ubezdźwięcznienie

W większości wypadków odbywają się tak samo, jak w języku polskim.

Ubezdźwięczamy na końcu wyrazów i przed bezdźwięcznymi.

Posłuchaj nagrania i powtórz za lektorem. Zwracaj uwagę na ubezdźwięcznienie.
Ubezdźwięcznienie

Хлеб, год, сад, бе́раг, муж, ця́жка, мужчы́на, сало́дкі, лы́жка, ло́дка, ка́зка.
(Chleb, rok, ogród, brzeg, mąż, ciężko, mężczyzna, słodki, łyżka, łódka, bajka).

Udźwięczniamy na odwrót prezd dźwięcznymi.

Posłuchaj nagrania i powtórz za lektorem Zwracaj uwagę na udźwięcznienie.
Udźwięcznienie

Футбо́л, про́сьба, барацьба́.
(Piłka nożna, prośba, walka).

 

4. Zmiękczecie [с], [з], [дз] przed miękkimi spółgłoskami.

Przed miękkimi spółgłoskami głoski [с], [з], [дз] się zmiękczają, chociaż nie zaznacza się tego na pismie za pomocą miękkiego znaku. Ta reguła nie dotyczy pozycji przed [к’], [г’], [х’] gdzie [с], [з], [дз] zostają twarde.

Posłuchaj i powtórz za lektorką.

 

Святло́, свя́та, снег, спіш, звер, зме́на, змя́ты, збіць, звіне́ць, дзве́ры, дзве́сце.
(światło, święto, śnieg, śpisz, zwierzę, zmiany, zbić, dzwonić, drzwi, dwieście).
Ale
Скі́нуць, схі́біць, згіна́ць.
(Zrucić, chybić, giąć).

 

  1. Długie miękkie spółgłoski.

W języku białoruskim, najczęściej na granicy morfemów, mogą powstawać długie miękkie spółgłoski. Na przykład: пытанне (pytanie). Spróbuj powiedzieć ten długi dźwięk, zazanaczony podwójną literą jako ńnie, tylko bardzo płynnie.

Posłuchaj wyrazów i powtórz je za lektorem.
Długie miękkie spółgłoski

Пыта́нне, сё́ння, прывіта́нне, карэ́нне, ззя́бнуць, ззя́нне, рассе́янне, стаго́ддзе, асяро́ддзе, ралля́, Ева́нгелле, вясе́лле.
(Pytanie, dzisiaj, cześć, korzenie, zziębnąć, blask, rozsianie, stulecie, środowisko, rola, Ewangelia, wesele).

 

I to tyle! W następnej lekcji dowiesz się o niektórych zasadach, które ułatwią Ci czytanie i zrozumienie białoruskich tekstów.